ESB varúðarblásaratilskipun 2019/1937: Hagnýt leiðbeiningar

Á hverja á hún við?

Tilskipunin á við um alla lögaðila í einkageiranum með 50 eða fleiri starfsmenn. Í opinbera geiranum á hún við um alla aðila óháð stærð, þó að aðildarríki geti undanþegið sveitarfélög með færri en 10.000 íbúa.

Þetta þýðir að langflest meðalstór og stór fyrirtæki víðs vegar um Evrópu þurfa að fara að henni. Aðildarríkjum var einnig frjálst að víkka gildissvið til smærri fyrirtækja í innlendri innleiðingu sinni.

Hvað krefst tilskipunin?

Í 8. grein tilskipunarinnar er kveðið á um kjarnskyldu: fyrirtæki verða að koma á innri tilkynningaleiðum sem gera starfsmönnum kleift að tilkynna um brot á öruggan og trúnaðarlegan hátt. Nánar tiltekið:

• Tilkynningaleiðir verða að leyfa tilkynningar skriflega eða munnlega, eða hvort tveggja (9. gr. 2. mgr.)
• Halda verður deili á auðkenni tilkynnanda (16. gr.)
• Staðfesta verður móttöku tilkynningar innan 7 daga (9. gr. 1. mgr. b-liður)
• Tilnefna verður óhlutdrægan einstakling eða deild til að fylgja eftir tilkynningum (9. gr. 1. mgr. c-liður)
• Veita verður tilkynnanda endurgjöf innan 3 mánaða (9. gr. 1. mgr. f-liður)
• Veita verður skýrar og aðgengilegar upplýsingar um tilkynningarferli (9. gr. 1. mgr. g-liður)
• Leiðir verða að vera hannaðar og reknar á öruggan hátt sem tryggir trúnað (9. gr. 1. mgr. a-liður)

Hvernig eru uppljóstrarar verndaðir?

Í VI. kafla tilskipunarinnar er kveðið á um alhliða bann við hefndaraðgerðum. Í 19. grein er bannað hvers kyns hefndaraðgerðir, þar með talið uppsögn, lækkun í starfi, áreitni, mismunun eða önnur óhagstæð meðferð.

Mikilvægt er að í 21. grein er sönnunarbyrðinni snúið við: ef tilkynnandi verður fyrir tjóni verður vinnuveitandi að sanna að tjónið hafi ekki tengst tilkynningunni. Þetta er veruleg lagaleg vernd sem gerir hefndaraðgerðir kostnaðarsamar og erfitt að verja.

Í 20. grein er kveðið á um stuðningsráðstafanir fyrir tilkynnendur, þar með talið aðgang að lögfræðiaðstoð, fjárhagslegri aðstoð og sálfræðilegum stuðningi þar sem það er í boði samkvæmt landslögum.

Hvað er hægt að tilkynna?

Tilskipunin nær til brota á löggjöf ESB á tilteknum sviðum sem talin eru upp í I. hluta viðaukans, þar á meðal:

• Opinber innkaup
• Fjármálaþjónusta og varnir gegn peningaþvætti
• Vöruöryggi og reglufylgni
• Samgönguöryggi
• Umhverfisvernd
• Geislun og kjarnorkuöryggi
• Öryggi matvæla og fóðurs, heilbrigði og velferð dýra
• Lýðheilsa
• Neytendavernd
• Persónuvernd og gagnavernd (GDPR)
• Fjárhagslegir hagsmunir ESB og samkeppni á innri markaði

Aðildarríki geta víkkað gildissvið þetta í innlendri lögfestingu sinni. Mörg hafa gert það til að ná yfir fleiri svið eins og innlend skattalög, vinnurétt og spillingu.

Innri, ytri og opinber tilkynning

Tilskipunin setur upp þriggja þrepa tilkynningarramma:

1. Innri tilkynning — Í gegnum eigin tilkynningarrás stofnunarinnar. Tilskipunin hvetur til innri tilkynningar sem æskilegt fyrsta skref þar sem brotið er hægt að taka á á áhrifaríkan hátt innan stofnunarinnar.
2. Ytri tilkynning — Til lögbærs ríkisvalds. Tilkynningaraðilar geta farið beint til ytri rása án þess að tilkynna fyrst innan stofnunar.
3. Opinber upplýsingagjöf — Sem síðasta úrræði, þegar innri eða ytri tilkynning hefur ekki leitt til viðeigandi aðgerða, eða í tilvikum yfirvofandi hættu eða óafturkræfra skaða á almannahagsmunum.

Frestur til innleiðingar

Tilskipunin tók gildi 16. desember 2019. Aðildarríkjum var gert að lögfesta hana í innlendan rétt fyrir:

• 17. desember 2021 — fyrir öll ákvæði sem varða stofnanir með 250 eða fleiri starfsmenn
• 17. desember 2023 — fyrir ákvæði sem varða stofnanir með 50–249 starfsmenn

Öll aðildarríki ESB hafa nú lögfest tilskipunina, þó að sérstakar kröfur séu mismunandi. Ríki utan ESB í EES (Noregur, Ísland, Liechtenstein) hafa tekið upp samsvarandi löggjöf.

Hvernig Report Securely hjálpar þér að uppfylla kröfur

Report Securely er stafrænn uppljóstrunarvettvangur sem er sérstaklega hannaður til að uppfylla kröfur ESB-tilskipunar 2019/1937. Hann uppfyllir kröfur tilskipunarinnar beint:

• Öruggir, trúnaðarsamir tilkynningaleiðir aðgengilegar á vefnum — uppfyllir 9. gr. (1)(a)
• Nafnlausir og trúnaðarsamir tilkynningahættir — uppfyllir 16. gr.
• Staðfesting á móttöku og eftirfylgni — uppfyllir 9. gr. (1)(b) og (f)
• Úthlutun tilnefnds meðhöndlunaraðila með endurskoðunarslóð — uppfyllir 9. gr. (1)(c)
• Stuðningur við 28 evrópsk tungumál — tryggir aðgengi fyrir starfsmenn yfir landamæri
• Valfrjáls meðhöndlun samstarfslögmannsstofu fyrir óháða, ytri yfirferð uppljóstrunartilkynninga
• Endurskrifun texta með gervigreind fyrir stílmælingarnafnleynd — aukin persónuvernd